1. Định nghĩa

- Tiểu cầu là tế bào máu nhỏ nhất, đường kính 3-4µm, số lượng khoảng từ 150-450 G/l đóng vai trò quan trọng trong cơ chế đông máu, nhất là giai đoạn cầm máu ban đầu. [1]

- Giảm tiểu cầu khi số lượng tiểu cầu thấp hơn 150 G/L.

2. Nguyên nhân

 Số lượng tiểu cầu thấp, giảm tiểu cầu ở bệnh nhân ung thư có thể có nhiều nguyên nhân, một trong số đó là:

- Các thuốc hoá trị ung thư thường gây ức chế tuỷ xương dẫn đến giảm tiểu cầu.

- Các ung thư hệ tạo máu (bệnh bạch cầu), ung thư hạch bạch huyết (lymphoma), bệnh đa u tuỷ xương có thể gây giảm tiểu cầu ở nhiều mức độ.

- Các ung thư ở nơi khác có thể thâm nhập vào tuỷ xương và ảnh hưởng đến sự sản xuất tuỷ xương.

- Giảm tiểu cầu do pha loãng xảy ra sau khi mất nhiều máu và được truyền máu cấp cứu ồ ạt trong thời gian ngắn.

- Bệnh gan tiến triển (xơ gan, viêm gan B hoặc C mạn, ung thư gan) và ung thư máu gây phì đại lách, tiểu cầu bị bắt giữ tại lách gây giảm tiểu cầu [2].

II. Nội dung

1. Triệu chứng lâm sàng:

Giảm tiểu cầu nhẹ thường không có triệu chứng chỉ tình cờ phát hiện khi xét nghiệm huyết đồ.

- Giảm tiểu cầu nặng ( <20G/L) có thể biểu hiện bởi cháy máu kéo dài khi bị đứt tay, hoặc ra huyết nhiều lúc hành kinh. Hoặc có thể chảy máu tự phát. Thường gặp xuất huyết dưới da hoặc ở niêm mạc miệng, niêm mạc ống tiêu hoá, niêm mạc mũi, hầu, họng, sinh dục, tiếu niệu. Có thể gặp xuất huyết nặng đe doạ tính mạng.

- Biểu hiện của nốt xuất huyết giảm tiểu cầu: vết xuất huyết nhỏ bằng đầu kim, màu đỏ, phẳng, quan sát thấy dưới da có những vùng thấp của cơ thể (như ở 2 cẳng chân) do tăng áp suất vì trọng lực. Đây chính là hậu quả xuất huyết ở các mao mạch dưới da hoặc niêm mạc.

- Ban xuất huyết giảm tiểu cầu là những nốt xuất huyết dưới da có đường kính > 3mm, có thể do sự hội tự của các nốt xuất huyết. [2]

                                     Hình ảnh xuất huyết giảm tiểu cầu

2. Điều trị

Điều trị tuỳ thuộc nguyên nhân và mức độ nặng nhẹ. Một số tình huống đòi hỏi điều trị đặc hiệu và cấp thời trong khi số khác chỉ cần theo dõi định kỳ số lượng tiểu cầu bằng huyết đồ.

- Trong trường hợp giảm tiểu cầu tự miễn hoặc ban xuất huyết giảm tiểu cầu tự phát có thể dung steroid để giảm phản ứng của hệ miễn dịch tấn công lên tiểu cầu. Trong các trường hợp nặng hơn, tiêm tĩnh mạch immunoglobulins (IVIG) hoặc kháng thể để làm chậm lại cơ chế miễn dịch. Các trường hợp kháng trị cần được xử lý bằng phẫn thuật cắt lách.[2]

- Truyền khối tiểu cầu khi bệnh nhân có tiểu cầu < 50 G/L và đang xuất huyết, hay cần được phẫu thuật hoặc thực hiện các thủ thuật xâm lấn khác. Nếu tiểu cầu xuống <10 G/L thì cũng nên tryền tiểu cầu dù không xuất huyết. [2]

3. Các loại khối tiểu cầu được sử dụng tại Bệnh viện Ung Bướu Thanh Hoá

Hiện tại bệnh viện Ung Bướu Thanh Hoá có số lượng bệnh nhân truyền khối tiểu cầu tương đối lớn, bệnh viện đang đáp ứng 2 loại khối tiểu cầu đáp ứng cho nhu cầu của bệnh nhân

- Khối tiểu cầu điều chế từ đơn vị máu toàn phần: là khối tiểu cầu chứa phần lớn tiểu cầu được điều chế từ đơn vị máu toàn phần bảo quản ở nhiệt độ từ 20ºC đến 24ºC trong 24 giờ kể từ khi lấy máu. Thường được dung chho bệnh nhân có ít ngy cơ đồng miễn dịch HLA [3][4]

+ Ưu điểm: dễ sản xuất từ máu toàn phần của người hiến máu nhân đạo, số lượng nhiều đáp ứng được nhu cầu của người bệnh

+ Nhược điểm: Số lượng tiểu cầu trong 1 đơn vị thấp khoản 140 x 10⁹ trong 1 đơn vị điều chế từ 1000ml máu toàn phần.

- Khối tiểu cầu gạn tách từ người hiến máu: là khối tiểu cầu lấy trực tiếp từ người hiến máu bằng máy tách tế bào tự động. Thường được dùng cho bệnh nhân giảm tiểu cầu miễn dịch có nguy cơ đồng miễn dịch hẹ HLA, phải truyền máu nhiều lần [3][4]

+ Ưu điểm: Số lượng tiểu cầu trong 1 đơn vị 250ml lớn tối thiểu 300 x 10⁹

+ Nhược điểm: Chi phí cao. Cần trang thiết bị hiện đại. Yêu cầu về người cho máu cao khó tìm được người đủ điều kiện hiến tiểu cầu gạn tách.

Hình ảnh : Khối tiểu cầu gạn tách ( bên trái) và khối tiểu cầu điều chế từ máu toàn phần (bên phải)

4. Những lưu ý khi truyền khối tiểu cầu

- Khi nghi ngờ bệnh nhân mắc giảm tiểu cầu do heparin (HIT) hoặc xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối (TTP), thường không khuyến nghị truyền tiểu cầu vì tiểu cầu mới có thể khiến tình trạng bệnh trở nặng và kéo dài thêm [2]

III. Kết luận và khuyến nghị

- Việc truyền khối tiểu cầu là cần thiết đối với những bệnh nhân cần truyền khối tiểu cầu dự phòng hoặc đối với bệnh nhân giảm tiểu cầu nặng.

* Khuyến nghị

- Kiểm tra sức khoẻ tổng quát và hỏi tiền sử bệnh là việc quan trọng nhất trong đánh giá giảm tiểu cầu. Lập danh sách toàn bộ các thuốc đang dung, hỏi tiền sử bản thân, gia đình về giảm tiểu cầu, các nhiễm trùng xảy ra gần đây, tiền sử ung thư, các bệnh tự miễn, các bệnh lý về gan. Có thể phòng ngừa giảm tiểu cầu nếu biết rõ nguyên nhân và nguyên nhân đó cũng có thể phòng ngừa được. Tránh dùng các loại thuốc đã được biết là gây giảm tiểu cầu.

IV. Các dịch vụ kỹ thuật tại khoa Huyết học - Sinh hoá - Vi sinh

Khoa Huyết học - Sinh hoá - Vi sinh Bệnh viên Ung Bướu Thanh Hoá được trang bị hệ thống trang thiết bị hiện đại, đội ngũ nhân sự dày dặn kinh nghiệm, chuyên môn cao, đảm bảo kết quả xét nghiệm "Chính xác- Tin cậy - Kịp thời" đáp ứng nhu cầu tầm soát sức khoẻ cho nhân dân. Vì vậy Bệnh viện Ung Bướu Thanh Hóa tự tin là địa chỉ tin cậy để quý khách hàng tin tưởng chăm sóc sức khỏe của bản thân.

V. Tài liệu tham khảo

1.  Đỗ Trung Phấn (2014). Bài giảng Huyết học - Truyền máu sau đại học. Nhà xuất bản Y học, Trường Đại học Y Hà Nội.

2. Suzanne Monivong Cheanh Beaupha (2022). Giáo trình giảng dạy đại học Huyết học cơ sở, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh; Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh, trang 155- 163.

3. Bộ y tế. Thông tư số 26/2013/TT-BYT. Thông tư hướng dẫn hoạt động truyền máu. 2013.

4. Đỗ Trung Phấn (2014). Phụ lục 2 Các chế phẩm máu- Tiêu chuẩn chất lượng - Chỉ định sử dụng, Truyền máu hiện đại ứng dụng trong điều trị bệnh, Nhà xuất bản giáo dục Việt nam; Hà Nội, trang 584.

5. Bạch Quốc Khánh, Nguyễn Thị Ngọc Ánh (2025). Kết quả truyền khối tiểu cầu ở một số nhóm bệnh nhi tại viện Huyết học- Truyền máu Trung Ương 2024-2025. Tạp chí y học Việt Nam (2025), 551(2), 175-179.

 

 

 

 

CN Lê Thị Thanh Hương