1. Mở đầu
          Trong thực tế thăm khám và siêu âm tuyến giáp, khá nhiều người phát hiện có nhân tuyến giáp. Theo thống kê, khoảng 40-60% người trưởng thành có thể có nhân tuyến giáp trên siêu âm, tuy nhiên phần lớn là nhân lành tính ^1,2.
          Trước đây, phương pháp điều trị chủ yếu đối với các nhân giáp có triệu chứng là phẫu thuật cắt thùy tuyến giáp. Tuy nhiên, phẫu thuật thường cần gây mê, có nguy cơ để lại sẹo cổ và có thể dẫn đến suy giáp sau mổ ^2,3.

          Hiện nay sự phát triển của các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn đã mở ra hướng điều trị mới, trong đó đốt sóng cao tần (Radiofrequency Ablation - RFA) được xem là một trong những phương pháp tiên tiến và hiệu quả. Phương pháp này giúp làm nhỏ nhân giáp mà không cần phẫu thuật, đồng thời vẫn bảo tồn chức năng tuyến giáp ^1,2.

2. Định nghĩa
          Nhân tuyến giáp là vùng mô trong tuyến giáp tăng sinh khu trú, có thể là nhân đặc, nang hoặc hỗn hợp, được phát hiện chủ yếu bằng siêu âm. Đa số nhân tuyến giáp lành tính; chẩn đoán xác định bản chất thường dựa trên kết hợp lâm sàng, siêu âm và chọc hút tế bào kim nhỏ (FNA) ^2,3.

          Đốt sóng cao tần tuyến giáp là kỹ thuật dùng dòng điện xoay chiều tần số cao truyền qua kim điện cực đặt trong nhân, tạo nhiệt tại chỗ để phá hủy có kiểm soát mô nhân tuyến giáp lành tính ^1,3.

3. Dịch tễ học
          Các nghiên cứu quốc tế cho thấy bướu giáp nhân (BGN) lành tính được phát hiện trên siêu âm ở khoảng 20-76% người trưởng thành ³. Trong thực tế lâm sàng, khoảng 40-60% người khám sức khỏe có thể phát hiện nhân tuyến giáp, tỷ lệ gặp ở nữ giới cao hơn nam giới, tăng rõ ở phụ nữ trên 35 tuổi ^1,2.

          Tại Việt Nam, nhờ siêu âm vùng cổ được triển khai rộng rãi, số trường hợp phát hiện nhân tuyến giáp lành tính tăng lên hàng năm; nhiều bệnh nhân đến khám khi có triệu chứng chèn ép hoặc băn khoăn về nguy cơ ung thư ^3,4,5.

Hình 1: Hình minh hoạ nhân tuyến giáp

II. NỘI DUNG

1. Triệu chứng lâm sàng
        Một số các nhân tuyến giáp không gây triệu chứng rõ ràng. Nhưng khi kích thước nhân tăng lên, người bệnh có thể gặp một số biểu hiện như:
          - Cảm giác nuốt vướng hoặc nghẹn.

          - Khó thở, đặc biệt khi nằm ngửa.

          - Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói.

          - Cổ to, lồi mất cân đối, ảnh hưởng thẩm mỹ và tâm lý, đặc biệt ở nữ giới.
         Những triệu chứng này không luôn đồng nghĩa với ung thư, nhưng là cơ sở để bác sĩ cân nhắc các phương pháp điều trị nhằm giảm chèn ép và cải thiện chất lượng sống.

Hình 2: Hình ảnh nhân giáp kích thước lớn gây biến dạng cổ

2. Các phương pháp điều trị nhân tuyến giáp lành tính

          Tùy kích thước nhân, triệu chứng, kết quả xét nghiệm hormon và mong muốn của người bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn ^1,2:

          - Theo dõi định kỳ: áp dụng với nhân nhỏ, không triệu chứng, siêu âm không gợi ý ác tính ^1,2.

          - Điều trị nội khoa bằng levothyroxine: hiện không còn là lựa chọn thường quy do hiệu quả hạn chế trong làm nhỏ nhân và nguy cơ gây triệu chứng cường giáp².

          - Phẫu thuật (cắt thùy tuyến giáp hoặc cắt gần toàn bộ tuyến): giúp loại bỏ nhân trực tiếp nhưng cần gây mê, có sẹo vùng cổ, nguy cơ suy giáp vĩnh viễn và tổn thương dây thần kinh quặt ngược thanh quản ^2,3.

          - Các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn qua da dưới hướng dẫn siêu âm: tiêm cồn, đốt laser, siêu âm hội tụ cường độ cao (HIFU), đốt sóng cao tần (RFA)... Trong đó, RFA là phương pháp đã được nhiều hội chuyên ngành khuyến cáo cho điều trị nhân tuyến giáp lành tính có triệu chứng ^1,2.

          Khuyến cáo của Hiệp hội Tuyến giáp châu Âu (ETA) và Hiệp hội Điện quang tuyến giáp Hàn Quốc đều coi các kỹ thuật đốt nhiệt qua da như RFA là lựa chọn phù hợp cho bệnh nhân có nhân lành tính gây triệu chứng chèn ép hoặc mất thẩm mỹ, nhưng không muốn hoặc không phù hợp phẫu thuật ^1,2 .

3. Kỹ thuật đốt sóng cao tần tuyến giáp

3.1. Nguyên lý sinh nhiệt

          RFA sử dụng dòng điện xoay chiều tần số cao (khoảng 200-1200 kHz) truyền qua kim điện cực đưa vào trong nhân dưới hướng dẫn siêu âm. Dòng điện đi qua mô gây dao động ion, sinh nhiệt tại vùng quanh đầu kim; khi nhiệt độ đạt khoảng 60-100°C, mô nhân giáp bị hoại tử đông tụ ^1,3. Sau thủ thuật, vùng mô đã đốt được cơ thể dần tái hấp thu, dẫn tới giảm thể tích nhân theo thời gian ^1,4,5.

Hình 3: Thực hiện đốt sóng cao tần nhân tuyến giáp dưới hướng dẫn siêu âm.

3.2. Kỹ thuật moving-shot

          RFA tuyến giáp hiện nay thường áp dụng đường tiếp cận qua eo tuyến giáp, giúp kiểm soát đường đi kim và bảo vệ cấu trúc quan trọng vùng cổ ^[1][3] . Bác sĩ đưa kim điện cực vào sâu trong nhân, chia nhân thành nhiều "vùng nhỏ" và lần lượt đốt từng vùng theo kỹ thuật moving‑shot (di chuyển đầu kim từng bước nhỏ từ sâu ra nông)^{​ 1}.

          Cách làm này giúp mô nhân được đốt đồng đều, hạn chế bỏ sót vùng trung tâm, đồng thời giảm nguy cơ tổn thương mô lành và thần kinh quặt ngược thanh quản ^1,3.

Hình 4: Hình minh họa kim điện cực được đưa vào nhân tuyến giáp dưới hướng dẫn siêu âm để thực hiện đốt sóng cao tần.

3.3. Chỉ định theo khuyến cáo

          Theo các guideline quốc tế và kinh nghiệm trong nước, RFA được cân nhắc trong các trường hợp ^1,2,3.

          - Nhân tuyến giáp lành tính (được khẳng định bằng FNA hoặc sinh thiết lõi) gây triệu chứng chèn ép: nuốt vướng, khó thở, căng tức, đau cổ.

          - Nhân gây biến dạng vùng cổ, ảnh hưởng thẩm mỹ rõ rệt.

          - Nhân tăng kích thước trong quá trình theo dõi, dù triệu chứng chưa rõ.

          - Bệnh nhân có chỉ định điều trị nhưng không muốn phẫu thuật hoặc có nhiều bệnh phối hợp làm tăng nguy cơ gây mê.

          RFA có thể áp dụng cho nhân đặc, nang hoặc hỗn hợp; với nhân nang chiếm ưu thế, có thể phối hợp hút dịch, tiêm cồn trước khi đốt để tăng hiệu quả ^1,2,4.

3.4. Chống chỉ định và thận trọng

          RFA không được chỉ định hoặc cần cân nhắc kỹ trong các tình huống ^1,2.3.

          - Nghi ngờ ung thư tuyến giáp trên siêu âm hoặc tế bào học.

          - Nhân chưa được xác định chắc chắn là lành tính.

          - Rối loạn đông máu chưa được kiểm soát.

          - Nhiễm trùng vùng cổ.

          - Bệnh nhân không thể hợp tác nằm yên trong thủ thuật.

          Quyết định điều trị cần được đưa ra sau khi hội chẩn giữa các chuyên khoa Nội tiết, Chẩn đoán hình ảnh - can thiệp và phẫu thuật, tùy từng trường hợp cụ thể^2.3,5.

4. Đánh giá hiệu quả điều trị

          Hiệu quả RFA được đánh giá dựa trên: ^1,3-5

- Mức giảm thể tích nhân (Volume Reduction Ratio - VRR):

VRR= (V ban đầu - V sau điều trị) x 100/V ban đầu

- Cải thiện triệu chứng chèn ép và điểm thẩm mỹ.

- Duy trì chức năng tuyến giáp.

          Các nghiên cứu quốc tế ghi nhận VRR trung bình khoảng 50-70% sau 6 tháng và 70-90% sau 12 tháng, kèm theo cải thiện rõ rệt triệu chứng chèn ép và hình dạng vùng cổ. Tại Việt Nam, các nghiên cứu cho thấy thể tích nhân giảm trung bình khoảng 47-65% trong 3-6 tháng đầu, chức năng tuyến giáp hầu như được bảo tồn ^3,4,5.

          Tỷ lệ phải điều trị lại hoặc bổ sung đốt ở những nhân rất lớn hoặc nhân đặc có thể gặp nhưng không cao; việc đốt bổ sung vẫn được thực hiện qua da, ít xâm lấn hơn nhiều so với phẫu thuật lại ^1,3.

B

A

5. Tiên lượng và biến chứng

          Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công của RFA (VRR ≥ 50% và cải thiện triệu chứng) sau 6-12 tháng đạt trên 80-90% ở nhân tuyến giáp lành tính ^1,3-5. Đa số bệnh nhân chỉ đau nhẹ vùng cổ trong thời gian ngắn, có thể sinh hoạt bình thường sau 1-2 ngày và không cần nằm viện dài ngày.

          Tỷ lệ biến chứng chung của RFA tuyến giáp được báo cáo thấp, thường dưới 2-3%; biến chứng chủ yếu là nhẹ như đau tại chỗ, tụ máu nhỏ, phù nề, cảm giác nóng vùng cổ, thường tự ổn định. ^[1][3-5] Biến chứng nặng như tổn thương dây thần kinh quặt ngược thanh quản, bỏng da, nhiễm trùng sâu vùng cổ hiếm gặp khi thủ thuật được thực hiện tại cơ sở có kinh nghiệm, tuân thủ đúng quy trình an toàn ^1,2.

6. So sánh RFA và phẫu thuật

          Ở bệnh nhân có nhân tuyến giáp lành tính cần can thiệp, RFA và phẫu thuật là hai lựa chọn chính. Một số điểm khác biệt ^1,2,3:

Tiêu chí	Đốt sóng cao tần (RFA)	Phẫu thuật cắt thùy tuyến giáp
Hình thức	Thủ thuật qua da, gây tê tại chỗ	Phẫu thuật mở, gây mê toàn thân
Sẹo vùng cổ	Hầu như chỉ vết chọc kim nhỏ, khó nhận thấy	Sẹo da vùng cổ, dễ nhìn thấy
Bảo tồn tuyến giáp	Bảo tồn phần lớn nhu mô tuyến giáp lành	Cắt bỏ một phần hoặc gần toàn bộ thùy
Nguy cơ suy giáp	Thấp, đa số duy trì chức năng tuyến giáp	Nguy cơ suy giáp vĩnh viễn cao hơn
Thời gian nằm viện	Thường về trong ngày	Thường cần nằm viện vài ngày
Thời gian hồi phục	Sinh hoạt bình thường sau 1-2 ngày	Cần thời gian hồi phục dài hơn
Tỷ lệ biến chứng nặng	Thấp (<2-3%)	Cao hơn (tổn thương dây quặt ngược, suy cận giáp...)

          Như vậy, ở bệnh nhân có nhân tuyến giáp lành tính có triệu chứng hoặc mất thẩm mỹ, RFA là lựa chọn ít xâm lấn, bảo tồn tuyến giáp và có giá trị thẩm mỹ vùng cổ cao, đặc biệt phù hợp với người trẻ và nữ giới ^1,2,3.

7. Theo dõi sau thủ thuật

          Sau khi thực hiện RFA, bệnh nhân thường chỉ cần nghỉ ngơi trong thời gian ngắn và có thể về nhà trong ngày.

          Bệnh nhân tái khám sau 3-6 tháng/ lần

          Bác sĩ sẽ đánh giá:

-         Kích thước và thể tích nhân giáp trên siêu âm

-         Mức độ cải thiện triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân

-         Chức năng tuyến giáp

          Phần lớn nhân giáp sẽ thu nhỏ dần theo thời gian, giúp cải thiện các triệu chứng trên lâm sàng.

III. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Đốt sóng cao tần là kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn qua da, sử dụng nhiệt do sóng cao tần tạo ra để phá hủy mô nhân tuyến giáp lành tính một cách có kiểm soát, giúp giảm thể tích nhân 50-90% sau 6-12 tháng, cải thiện triệu chứng chèn ép và thẩm mỹ, đồng thời bảo tồn phần lớn nhu mô tuyến giáp lành ^1,3-5.Tỷ lệ biến chứng thấp, hồi phục nhanh, không để lại sẹo cổ rõ, là những ưu điểm quan trọng so với phẫu thuật ở nhóm bệnh nhân phù hợp chỉ định ^1,2​.

          Người dân nên khám và siêu âm tuyến giáp khi có các dấu hiệu như sờ thấy khối vùng cổ, nuốt vướng, khàn tiếng kéo dài, khó thở, hoặc cổ to nhanh; phụ nữ trên 35 tuổi nên được khuyến khích tầm soát tuyến giáp định kỳ. Khi được chẩn đoán nhân tuyến giáp lành tính, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa về các lựa chọn điều trị, bao gồm theo dõi, phẫu thuật và RFA, để được tư vấn phương án phù hợp, an toàn và hiệu quả trong từng trường hợp cụ thể ^2,3.

IV. THÔNG TIN VỀ KỸ THUẬT TẠI BỆNH VIỆN

Bệnh viện Ung bướu Thanh Hóa đã triển khai kỹ thuật đốt sóng cao tần điều trị nhân tuyến giáp lành tính theo quy trình chuẩn, dựa trên các khuyến cáo của Hiệp hội Điều trị tuyến giáp châu Âu và Hiệp hội Điện quang tuyến giáp Hàn Quốc ^1,2. Kỹ thuật được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Chẩn đoán hình ảnh - can thiệp, phối hợp với các chuyên khoa liên quan, sử dụng hệ thống máy siêu âm và máy RFA hiện đại, kim điện cực chuyên dụng cho tuyến giáp.

          Người bệnh được:

- Khám và đánh giá chỉ định chi tiết trước thủ thuật.

- Thực hiện RFA trong phòng can thiệp, dưới gây tê tại chỗ.

- Theo dõi ngắn sau thủ thuật và thường có thể về trong ngày.

- Tái khám định kỳ để đánh giá mức giảm thể tích nhân (VRR), cải thiện triệu chứng và chức năng tuyến giáp.

          Người dân có nhu cầu tư vấn về nhân tuyến giáp và kỹ thuật đốt sóng cao tần có thể liên hệ Bệnh viện Ung bướu Thanh Hóa qua các kênh tiếp nhận của bệnh viện để được thăm khám và tư vấn cụ thể.

          Mọi chi tiết xin  liên hệ:

Bệnh viện Ung Bướu tỉnh Thanh Hoá

Địa chỉ: Ngõ 958 Quang Trung, phường Hạc Thành, Tỉnh Thanh Hoá

Hotline: 02373.950.866

Website: http://benhvienungbuouthanhhoa.vn/

 

V. TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Kim JH, Baek JH, Lim HK, et al. 2017 Thyroid Radiofrequency Ablation Guideline: Korean Society of Thyroid Radiology. Korean J Radiol. 2018;19(4):632-655.

2. Papini E, Monpeyssen H, Frasoldati A, et al. 2020 European Thyroid Association Clinical Practice Guideline for the Use of Image-Guided Ablation in Benign Thyroid Nodules. Eur Thyroid J. 2020;9(4):172-185.

3. Nguyễn Thị Hà. Đánh giá hiệu quả của kỹ thuật đốt sóng cao tần nhân lành tuyến giáp trên 3 cm. Luận văn Thạc sĩ Y học. Trường Đại học Y Hà Nội; 2020.​

4. Evaluation of the early efficacy of radiofrequency ablation for treatment of benign thyroid nodules. Vietnamese Journal of Radiology and Nuclear Medicine. 2022.​

5. Short-term Outcomes of Benign Thyroid Nodule Ablation Using Radiofrequency: A Study at a Tier-1 Hospital in Vietnam. Int J Health Sci Res. 2025;15(2).

 

BSCKI Nguyễn Tiến Đức Khoa Chẩn đoán hình ảnh và thăm dò chức năng